KARPETA

Behin proiektua bukatuta dagoela, azkeneko lan moduan, haur bakoitzak materia ezberdinez, karpeta bat sortu beharko du.

Karpeta horren helburua, proiektu osoan zehar egindako lanak zein taulak biltzea izango da. Horrela, haur bakoitzak bere lan pertsonalak zein taldean egindako ikerketen emaitzak edukiko ditu.

Karpeta, agiritegi bat izango da. Haur bakoitzak askatasun osoz bere erara apaindu ahalko du, gelan eskura egongo diren material ezberdinak erabiliz, honela, lan pertsonal baten bihurtuz. 

IKUSITAKOA AZTERTZEN (15. Jarduera)

Aurretik aipatutako parkeko jardueren bitartez, hainbat datu biltzera mugatuko gara eta datu horiek haur bakoitzak duen txarteletan ezarrita izango dituzte. Ondorengo jarduera ikasgelan burutuko dugu, non jasotako datuak aztertu, mural bat egin eta mural hori oinarri izanda hainbat galdera egingo dizkiegun haurrei eta ondorioak aterako ditugun. Haur bakoitzak bere txartel guztiak bildu, hauek aztertu eta ondorioak aterako ditu.

 Jarraian, gelakideak talde txikitan banatuko ditugu lortutako emaitzak txikienetik handienera ordenatu ahal izateko. Behin talde guztiek ordenatuta dutenean, gelakideen artean, mural batzuk egingo dituzte, non txirrista eta boloen emaitzak aztertuko ditugun.

Hasteko, txirristaren emaitzen ondorioaren inguruan jardungo dugu. Horrela, haiek ondorioztatu beharko dute, azkarren eta motelen kontzeptuk inklinazioaren araberakoak izango direla. Txirristen jarduerarekin amaitzeko, arazo bat planteatuko diegu, hona hemen;

• Nahiz eta inklinazioa kontuan hartu, zer egingo zenukete txirristan azkarrago joateko? Eta motelago?
•  Zergatik jaitsi gara motelago txirrista txikitik, itxita dagoen txirristatik baino?

Atal honekin amaitu eta gero, boloen inguruan hausnartuko dugu, horrela zein lurrazal motak duen marruskadura gehien aztertzen. Marruskadurak bolan izango duen eragina kontutan hartuta, haurrak hausnartzera bultzatuko ditugu. Horretarako, zenbait galderez baliatuko gara, hala nola;

• Zer egingo zenukete belarrean, bola boloetara heltzeko?
• Bola boloetara heltzen ez bada, zer egin dezakegu horiek eraisteko?

PARKEAN MALDAK LANTZEN (14. Jarduera)

Jarduera honi hasiera emateko, maldetan oinarrituko gara, izan ere, gure helburua haurrek maldak parkeko txirristekin erlazionatzea izango da. Parke honetan, hiru motako txirristak aurki ditzakegu, hala nola, txiki bat, ertain bat eta itxia den txirrista bat aldi berean handiena dena.

Esperimentatzen hasi baino lehen, haien aurre ezagutzak ezagutzeko zeinbat galdera egingo dizkiegu. Hona hemen galderak:

-       Zein txirristatik bota eta gero heltzen gara lehenago? Txikitik edo handitik? Zeinetan joango gara azkarren? Eta motelen? Zergatik?

Haien hipotesiak alde batera utzi eta jolasera ekingo diogu. 

Horretarako, eta metronomoaren laguntzaz, haur guztiek txirristatik jaisteko behar duten denbora neurtuko dute. Haurren sentimenduak kontuan hartuz, neurtuko dugun aldagaia txirristen inklinazioa izango da. Horrela, azkar eta motel kontzeptuak pisuaren aldagaiarekin neurtu beharrean, inklinazioarekin egingo dute.

Haur guztiak hiru txirrista ezberdinetatik botako dira, lehendabizi txikitik gero ertainetik eta gero handitik. Esan beharra dago, neurketen emaitzak bisualki ikusteko, haur bakoitzak eskegita, aurretik aipatu bezala, txartel bat izango duela non txirristetan behera iraun duen denbora bertan jarriko duen. 

BALANTZINA (13. Jarduera)

Hurrengo jardueran, parkeko elementu batek ikasgelan erabilitako tresna batekin, balantzarekin, dituen arteko berdintasunak ikustera bultzatuko ditugu haurrak. Izan ere, parkean kulunka bat aurki ditzakegu. Honek balantza bat bezala funtzionatzen du. Kulunkako alde batean zerbait edo norbait jarriz gero, kulunka pisu gehien duen alderantz jaitsiko da. Hala ere, esan beharra dago, haurrak ez ditugula ariketa hau egitera behartuko.

Kontuan hartu beharko da jarduera honen helburua ez dela haurren artean ezberdintasunak sortzea, batak besteak baino argalagoak edo lodiagoak direla esanez.

Ondorioz, haurren arteko konparaketak ekiditeko, aproposa ikusten dugu, kulunkaren alde batean irakaslea esertzea eta beste aldean haur ezberdinak jartzen joatea. Gelan ikusitakoarekin harremana egiteko horrelako galderak luzatuko dizkiegu haurrei; 

• Honi gelan erabilitako tresnaren baten antza hartzen diozue?
• Zein tresna zen? Nola zuen izena?
• Zertarako erabiltzen zen?
• Zer ikusi genuen? Noratz jaitsen zen? Aldetik pisutsuenera edo arinenera?

Era honetan, haurrei erlazioak egiten lagunduko diegu eta ondorioz, parkeko elementuak era ezberdin batean erabili eta ulertuko dituztela uste dugu.

BOLOEKIN JOLASEAN (12. Jarduera)

Bigarren jarduera honekin hasteko, boloen jolasean oinarrituko gara. Jolas honen helburua, bola zoru desberdinetan nola ibiliko den probatzea izango da. Honen emaitzak ikusita, haurrak marruskaduraren ondorioz,  bola modu ezberdinetan ibiltzen dela hausnartzera bultzatuko ditugu.

Catalunya parkean, hainbat zoru ezberdin auki ditzakegu. Horien artean, belarra, tatamia eta egurra. Hasteko, eremua zein den markatuko dugu, hasieratik amaierara arte, 5 metroko distantzia markatuz. Horrela boloak kokatuko ditugu, eta hortik 5 metrotara haurrak jarri eta bola bota beharko dute, boloak eraisteko helburuarekin.

Lehenengo ariketa, tatamian egingo da.  Jaurti baino lehen, honako galdera hauek egingo dizkiegu haurrei:

• Iritsiko al da bola, boloak jaurtitzera?
• Kostatu egingo zaio?Bidean geldituko da?
• Lurraren gainazala laua izateak eragina izango du bolaren ibilbidean?
• Gogoratzen al zarete, maldetan material desberdinak jarri genituenean? zer gertatzen zen?

Ondoren, bola jaurtiko dute ahalik eta bolo gehien bota nahian. Hori egin ostean, haur bakoitzak eraitsitako bolo kopurua, bere txarteletan adieraziko du zenbakiz. Prozesu berdina jarraituz eta lehenengo ariketako arau berdinak mantenduz, belarrean zein egurretan errepikatu beharko dute.

Ariketa hauek egin ostean, bolak lur ezberdinetan botata, ibilbide zein jokabide ezberdina izango duela hausnartuko dugu. Hau da, marruskadura txikia duten lurrazaletan, bolaren ibilbidea arinago eta zuzenagoa izango da, irregularrak (marruskadura gehiago) direnetan baino.

CATALUNI PLAZA AZTERTZEN (11. Jarduera)

HELBURUAK:

• Aurreko jardueretanlandutakoa, errealitatera eramatea eta ikasi duten praktikan jartzea.
• Haurrek beraien inguruko espazioak ezagutzea.
• Inklinazioaren, pisuaren, marruskaduraren eta abiaduraren arteko erlazioak egiten joatea.
• Gertuko espazioak beste ikuspuntu batetik lantzea.

PARKEAREN DIAGNOSIA:

Irakasleari zuzendutako zeregina:
Haurrekin jarduera egin baino lehen ezinbestekoa iruditzen zaigu, lehenik eta behin, irakasleak ingurunea aztertzea eta parkeak gelan landutakoa errealitatean lantzeko, eskaini ditzakeen aukera ezberdinak ikustea.
Horrela, haurrekin aurrera emango dituen jarduera pentsatzeko eta antolatzeko aukera izango du.

Haurrei zuzendutako zeregina:
Behin irakasleak parkea eta honen aukerak aztertu eta gero, haurrak bertaratzeko momentua iritsiko litzateke. Horrela, irakaslea haurrekin batera parkera joango da, non denboratxo bat eskainiko dien haurrei, beraien kabuz parkea aztertu eta bertatik ibiltzeko.
Behin parkea aztertu eta gero, irakasleak gidari lana egingo du, haurrek klasean ikasitakoa  parkean landu eta erlazioak egiteko baliabideak topa ditzaten. Horretarako, tankera honetako galderak egingo ditu irakasleak;

• Gogoratzen zarete, bolak eta kanikak maldetatik bota genituenean? Hemen non ikusten dituzuen maldak?
• Nondik botako zenituzketen pilota horiek?
• Pilotak hemen ez ditugunez, zer botako zenukete maldetatik?
• Eta gehiago sakontzeko, zein gogoratzen da maldetatik gauzak botatzerakoan inklinazioak zuen eraginaz?
• Bestetik, marruskaduraz gogoratzen zarete? Hemendik parkea behatzen ibili zaretenok, non topatu dituzue material ezberdineko gainazalak? Zeintzuk dira?
• Ekarri ditugun bolo hauekin zer datorkizue burura? Gogoratzen zarete nola hiru bola berdinetan material ezberdinak sartu genituen? Boloekin gauza bera egin dezakegu? Bolo bakoitzean sartutako materialaren arabera posible da batzuk besteak baino gehiago edo gutxiago pisatzea?

Errealitatera pasatuz

Aste hauetan zehar haurrek landutako kontzeptuak ebaluatzeko eta ikasitakoa adierazteko asmoz, Donostiako Gros auzoko Catalunya plazako parkera joango ginateke. Bertan, gure eguneroko bizitzan parkeak eskaintzen dizkigun aukerak, ikasitakoarekin erlazionatzeko xedearekin, jolas desberdinak burutuko ditugu.

Horretarako, haur bakoitzari txarteltxo batzuk banatuko zaizkie, txarteltxo horien kopurua, parkean burutuko ditugun jardueren araberakoa izango da, txartel bat jarduera bakoitzeko, alegia. Txartel hauetan, jardueren emaitzak eta ondorioak apuntatu beharko dituzte. Beharrezkoa izanez gero, andereñoak  laguntza eskainiko die. Ondoren, jarduerak burutuak eta txartelak beteak daudelarik, gelara bueltatuko ginateke.

Hurrengo egunetan txartelen laguntzaz baliatuko ginateke, denon artean parkean burututako jardueren inguruan hausnartzeko eta  ondorioak ateratzeko.

Lehenik eta behin, haurrei denboratxo bat emango diegu, parkea behatzeko, horrela, ikasitakoa, parkearekin erlazionatzen hasteko.

 Gerora, haien ezagutzak jakiteko galdera batzuk egingo dizkiegu, hala nola, 

• Zein txirristatan heltzen gara lehenago, txikian edo handian?
• Gogoratzen zarete nola maldetan material ezberdinak jarri genituen, kanika azkarrago edo motelago jaisteko? Orduan, material ezberdin hauek ikusita,  eta ekarri dugun pilota erabiliz,  zein lurretan joango da azkarrago? Eta motelen?
• Gogoratzen al duzue, nola pisatu genituen material ezberdinak balantza batean?, gure arteko pisuak alderatzeko, balantza hau aurkitu dezakegu parke honetan, orduan zein egongo da gorago, ni (irakaslea) edo zuetako bat? Goazen probatzera!

MALDAK. MARRUSKADURA (10.Jarduera)

HELBURUAK:

• Elementu ezberdinen ezaugarriez jabetzea.
• Maldatik botatzen diren material horiek izango duten portaera aztertzea.
• Portaera horretan eragina duten ezaugarriak zeintzuk diren jabetzea.
• Marruskaduraren eta abiaduraren arteko erlazioak egiten hastea.
• Denbora kontatzeko baliabide desberdinak ezagutzea.
• Lortutako emaitzen araberako sailkapena egitea.

AZALPENA:

Aurreko jardueran egin genuen moduan, metodo zientifikoan oinarrituko gara jarduera hau burutzeko. Honen justifikazioa aurretik azaldutako ikaskideek izango duten behaketa eta esplorazioa izango da. 

Ondoren, ikaskideen aurre ezagutzak hipotesi taula batean txertatuko ditugu. Horrela, ikaskideeii beraien ustez zein marruskadura izango den kanika motelen eramango duena eta alderantziz, zein material izango den kanika azkarren eramanago duena ordenean jarri beharko dute.

• Zein materialetik joango da azkarren kanika?
• Zein materialetik joango da motelen kanika?
• Zergatik?

Jarraian, haurren hipotesiak oinarritzat hartuz, mugatze praktikora pasako gara. Horrela, malda materia ezberdinez estaliko dugu, hala nola, aluminiozko papera, kortxoa, kartoia eta burbuilak. Material hauetaz gain, kanika bakar bat erabiliko dugu horrela, aldagai bakarra modifikatuko dugularik, marruskadura, alegia. Kanikak maldan marruskadura ezberdinak jarriz behera heltzeko beharko duen denbora neurtzeko metronomoa erabiliko dugu eta honek emandako kolpe kopurua zenbatu beharko dute haurrek taupada kopurua emaitzen taulan jarriko dutelarik.

Hau egin ostean, hipotesi taulara bueltatuko gara. Aurretik botatako hipotesiak bete diren edo ez ziurtatzeko. Materia ezberdina maldan jarri ondoren, kanikak jaisteko behar izan duen pultsu kopurua zenbatu eta emaitza taulan adierazi dugu. Material guztiekin proba eginda eta pultsu kopuruak kontuan hartuz, marruskadura gehien eta gutxien sortu dituen materialak ordenatu ditugu, kanika azkarren eraman duen materialetik motelen eraman duenera.

Aluminiozko papera:

Kortxoa:

Burbuilak dituen plastikoa:

Kartoia:

AURRE EZAGUTZAK:

Material ezberdinen ezaugarriak desberdintzea eta hauen ezaugarriak ezagutzea. Horrez gain, bola bakoitzak, material ezberdinetatik irristatzeko edo eragozteko daukan abilezia ikusiko dute. 

ONDORIOAK:

Material ezberdinekin hainbat froga egin ondoren, jarduera honen bidez, marruskadurak abiaduran eragin handia daukala ondorioztatuko dute,  marruskadura horrek, kanikaren ibilbidea oztopatu egiten duelako. Material lisoa bada, irristatzeko errazagoa izango da, zimur asko dituen material batekin alderatuz.

MALDAK. INKLINAZIOA (9.Jarduera)

HELBURUAK:

• Elementu ezberdinen ezaugarriez jabetzea.
• Maldatik botatzen material horiek izango duten portaera aztertzea.
• Portaera horretan eragina duten ezaugarria zeintzuk diren jabetzea.
• Inklinazioaren eta abiaduraren arteko erlazioak egiten hastea.
• Denbora kontatzeko baliabide desberdinak ezagutzea.
• Lortutako emaitzen araberako sailkapena egitea.

AZALPENA:

Jarduera hau egiteko metodo zientifikoan oinarritu gara. Honen justifikazioa aurretik azaldutako haurrek izango duten behaketa eta esplorazioa izango da.

Inklinazioak abiaduran eragina duela frogatzea izango da gure helburu nagusia. Horretarako, kanika bakarra bi inklinazio ezberdin izango duten maldetatik botako dugu. Frogatzen hasi baino lehenago, lehenik eta behin, aurreiritziak jasotzeko taula bat egingo dugu.

 Ikaskideekin taula betetzen saiatu ginen, inklinazioa geroz eta handiagoa izanik kanikaren abiadura handiagoa edo txikiagoa izango zela galdetuz.

• Inklinazioa handituz gero, kanika azkarrago edo motelako joango da?
• Inklinazioa txikituz zer gertatuko litzateke?

Metodo zientifikoaren hurrengo pausoa, frogatze praktikoa izango litzake. Beraz, kanika hartu eta malda bi inklinazioa ezberdinetan jarriz botako dugu. Kanikaren denbora neurtzeko, aurreko jardueran bezala metronomoaren laguntzaz baliatu gara. Lortutako emaitzak adierazteko beste taula bat egin dugu, bertan inklinazio bakoitzean kanika behera heltzeko zenbat pultsu behar izan dituen adierazi dugu. Horren ostean, kanika zein inklinazioarekin heldu den azkarrago eta motelago adierazi dugu. Horrela, aurreiritziak eta emaitzak alderatzeko aukera izan dugu.

 Horrela, aurreikuspenak eta emaitzak bat datozela konturatu gara. Hau da, geroz eta inklinazio handiagoa izanik (bolumena, pisua eta marruskadura konstante mantenduz) kanikak hartu duen abiadura handiagoa izango da beraz, denbora gutxiago behar izan du behera (helmugara) iristeko.

AURRE EZAGUTZAK:

Ariketa hasi baino lehen haurrei zein ezagutza duten galdetuko diegu, hauek abiapuntutzat hartuz aurreikuspenak frogatuko ditugu. Haurrek ezagutzarik izango ez balute, zenbait galdera luzatuko genizkieke, hala nola; txirrista batetik botatzean, gero eta altuagotik botata azkarrago edo motelago joaten gara?

ONDORIOAK:

Inklinazioa alde batera utziz, marruskadurari eman genion hasiera. Izan ere, inklinazioa aldatu gabe beste zenbait aldagai sartuta objektuen abiaduran eragina izango duen ala ez frogatu nahi izan dugu.

MALDAK. PISUA (8.jarduera)

HELBURUAK:

• Elementu desberdinen ezaugarriez jabetzea.
• Maldatik botatzean material horien izango duten portaera aztertzea.
• Portaera horretan eragina duten ezaugarria zeintzuk diren jabetzea.
• Pisua eta abiaduraren arteko erlazioak egiten hastea.
• Denbora kontatzeko baliabide desberdinak ezagutzea.
• Lortutako emaitzen araberako sailkapena egitea.

AZALPENA:

Metodo zientifikoan oinarrituko gara jarduera hau burutzeko. Honen justifikazioa aurretik azaldutako haurrek izango duten behaketa eta esplorazioa izango da. Maldak ikasgelan sartuz beraien kuriositatea piztuko baitute. Ondoren, haurren aurre ezagutzak eta hipotesiak ezagutzeko, hipotesi taula bat burutu dugu.

Jarraian, aurren hipotesian oinarritzat hartuz, mugatze praktikora pasako gara. Horrela, material ezberdinez betetako bolak maldatik  botaz. Bola bakoitzak maldaren hasieratik bukaeraraino heltzeko behar izango duen denbora neurtzeko, irakasleak markatutako erritmoa zenbatu beharko dute. Horretarako, danbor bat edo metronomoa erabiliko dugu eta honi emandako kolpe kopurua zenbatu beharko dute.

Hau egin ostean, hipotesi taulara bueltatuko gara. Aurretik botatako hipotesiak bete diren edo ez ziurtatzeko.

Hau egin ondoren, pisu ezberdineko 3 kanika hartuko ditugu. 3 bolekin bezala, hipotesi taula berdina egingo dugu, baina materialak jarri beharrean kanikak kolorearen arabera bereiziko ditugu. Ondoren, azkarren eta motelen zeintzuk helduko dien antzemateko. 

Geroago, bolekin egin bezala, kanikak maldatik botako ditugu denbora neurtzeko aurretik aipatutako prozesu bera jarraituz.

Berriro ere, hipotesi taulara bueltatuko gara eta emaitzak ziurtatuko ditugu.

Behin bi hipotesien taulak ziurtatuta ditugula, bien arteko konparaketak egingo ditugu. Hauek izango dira egingo ditugun galderak:

• Zein bi objektu iritsi dira azkarren?
• Zein bi objektu iritsi dira motelen?
• Zergatik izan daiteke?

   Honekin guztiarekin, objektuaren pisuak malda igarotzeko behar duen denboran eragina duela ondorioztatzera bultzatuko ditugu haurrak. Horretarako, haurrei azkarren eta motelen heldu diren objektuak emango dizkiegu pisutsuena zein den egiaztatzeko. Modu honetan, pisu gehien duenak azkarrago iritsiko da helmugara.

Aurretik azalduko jarduera klaseko hiru kiderekin eman genuen aurrera. Aipatu beharra dago ikasle baten erantzuna, aurretik azaldutako “putz egiteko jardueragatik” baldintzatua izan dela.

   Lehenik eta behin egindako galdera, hiru boletatik (lastozkoa, harrizkoa eta egurrezkoa) azkarrena zein helduko zen izan da. Galdera honi, bi ikaskideek emandako erantzuna bolarik azkarrena harrizko bola izango zela izan zen. Bestalde, beste ikaskide batek lastozko bola, egurrezkoa zein harrizkoa baino azkarragoa izango zela adierazi zuen. Esan beharra dago, “putz egiteko jardueran” lastozko bola izan zela azkarrena beraz urrutien heldu zena, kontzeptu hau da azken ikaskideari bere erantzuna emateko baldintzatu diona. “Putz egiten urrutien heldu den bola,  maldatik botatzean azkarrena izango da” pentsatuz.

  

    Honen ostean, hiru boletatik motelena zein izango den galdetu genien, erantzuna ematean lehenengo galderarekin erlazio zuzena zuela ondorioztatu zuten. Horrela, bi ikaskideek lastoa motelena izango zela adierazi zuten, bestalde eta lehengo galderan “oker” egin zuen pertsonak harrizko bola motelena izango zela baieztatu zuen.

  Aurreiritziak alde batera utzita, kideekin batera ariketak egin ditugu, haien aurreiritziak frogatzeko asmoz. Maldak jartzerako orduan, ez dugu ez inklinazioa ez marruskadura aldatu. Altu dugun aldagai bakarra, bolen materiala eta ondorioz masa izan da.

  

  Horretarako, lehenik eta behin lastozko bola hartu eta maldatik behera bota dugu. Metronomoaren laguntzaz, maldatik behera jaisten zenbat pultsu egin dituen zenbatu dugu eta emaitza taulan jarri dugu. Prozedura berdina jarraitu dugu, bai harrizko eta baita egurrezkoa bolekin ere.

    Emaitza guztiak taulan jarrita, bolarik azkarrena eta motelena zeintzuk izan diren aukeratu dugu. Eta ariketa egin baino lehenago adierazitako aurreiritziekin alderatu ditugu. 

AURRE EZAGUTZAK:

Material ezberdinen ezaugarriak desberdintzea eta hauen ezaugarriak ezagutzea. Horrez gain, bola bakoitzak, pisu eta abiadura desberdina izango dituztela.

ONDORIOAK:

Esan beharra dago, nahiz eta haurrek abiaduraren ezagutza guztiz ez bereganatu, abiadura desberdina edukiko dutela antzemango dute, taulan ezarri diren zenbakiak ikusta. Hala ere, bisualago ikusiko lukete, bola guztiak batera jaurtiko balute. Horrela, bakoitzaren ibilbidea zein izan den ikusiko dute.

7-8

Haurrak behin eta berriz bola ezberdinei putz egin ostean eta beraien indar guztiak erabili arren, abiadura hori nola handitu daitekeen pentsatzera bultzatuko ditugu. Horrela hainbat galdera egingo ditugu:

• Bolari indar gehiagorekin putz egin diezuenean, urrutiago joan ahal da?
• Zer egin genezake bolak azkarrago joateko?
• Zer gertatzen zaigu guri txirristatik botatzea?

Galdera hauen bidez, malden gaiari hasiera emango diogu. Behin haurren aurreiritziak entzun eta aztertuta, gure egurrezko malda aurkeztuko diegu. Lehenik eta behin, eraikuntza txokoan bi egunez utziko ditugu, beraiek nahi dutenean erabili ditzaten. Haurrek beraien kabuz erabilera sustatu dutela bermatu ondoren, guk irakasle bezala ditugun helburuak lantzen hasiko gara. 

PISU BEREKO ETA BOLUMEN DESBERDINEKO OBJEKTUEKIN PUTZ EGITEKO JARDUERA (7.Jarduera)

HELBURUAK:

• Pisu berdineko baina bolumen desberdineko hiru objektu putz egitean daukaten ondorioa ikustea izan da.

AZALPENA:

Lehenengo pausoa, pisu berdineko hiru bola, gatzez bete ditugu, baina bolumen desberdinarekin, bata besteak baino handiagoak. Bolak, kortxozko materialekoak dira. Erditik zabaldu eta osorik bete ditugu, balantza batean euren pisua konprobatuz. Bolaren inguruan, zeloa jarri behar izan dugu, barruko materia ez irteteko. Bi bola gatzez bete ditugu eta hirugarren berriz, hutsik utzi dugu.

Putz egiterako orduan, zeloak egiten duen marruskadura, bolaren ibilbideari oztopo egiten dio, izan ere, beste aldagai bat bihurtuz. Guztiz borobila ez denez, desberdin mugitu egiten da. Orduan bolarik handiena, zeloa ez duenez, urrutien iristen dena da.

Hau frogatzen saiatu gara, baina frogatzea ezin izan dugu. Horregatik esperimentua hau burutzeko ez dugu materialik aurkitu. Haur da, pisu bereko materiak baina bolumen desberdina edukita. Orduan konturatu gara pisu berdina izateak ez dela baliogarria.

 Bigarren esperimentu honetan, irtenbide baten bila joan gara. Egurreko eta plomozko bolatxo bana hartu ditugu pisu berekoak, eta plastikozko bola gardenetan sartu gin ditugu. Bolaren barruan dagoen materiala, bolumen oso hartzen ez duenez, putz egiterakoan materialak bola biratzeak ekiditen du, hori oztopo bat bilakatuz. Ondorioz, berriro ere ezin izan dugu esperimentu hau burutu.

ONDORIOA:

Azkeneko ondorio moduan, bolumen ezberdina eta pisu berdina duten materialik ez dugu aurkitu. Orduan, ezin izan dugu haur hezkuntzako haurrei zuzenduriko esperimentu hau frogatu.

PUTZ EGITEKO JARDUERA (6.jarduera)

Helburuak:

• Material ezberdinen izaera eta propietateak behatzea, hala noa, pisua.
• Ipuinen gertatutakoa beraiek esperimentatzea.

Azalpena:

Jarduerarekin hasteko, “Hiru txerrritxoen” ipuinean agertzen diren hiru materialak plastikozko 3 bolatxo berdinen barruan sartuko ditugu. Horrela, harrizko bolatxo bat, egurrezko bolatxo bat eta lastozko bolatxo bat izanik. Jarraian, hainbat galdera egingo dizkiogu:

• -       Ze bolak pisatzen du gehien?
• -       Putz egitean, ze bola iritsiko da urrunen? Eta zein hurbilen?
• -       Zergatik?

Behin beraien hipotesiak entzun eta materiala prest dugula, lurrean irteera bat marraztu, eta otsoak egiten duen modura, bolatxoa irteeran dugularik putz egingo diogu. Haurrari putz behin bakarrik egin behar dutela azpimarratuko diegu. Honekin guztiarekin, bolatxo bakoitzak egiten duen desplazamendua behatuko dugu.

Jarraian, haurrari gertatutakoaz galdetuko diegu:

• -       Ze bolari putz egitea kostatu zaigu gehien? Eta zeini gutxien?
• -       Ze bola iritsi da urrutien? Eta zein hurbilen?
• -       Zergatik?

Amaieran, beraien erantzunak entzun ondoren, material bakoitzak egingo duen desplazamenduan, bolatxoek duten pisua eragina duela azalduko diegu.

Guk egindako esperimentua:

AURRE EZAGUTZAK:

Esperimentua 3 urteko haur bati egin genion. Lehenik eta behin, hiru txerritxoen ipuina kontatu genion eta ondoren, esperimentuarekin hasi ginen.

Jarduera egin aurretik, haurrak oso argi zeukan bolarik pisutsuena harria zela baina, egurra eta lastoaren artean zalantzak nabariak ziren.  Bolatxoak esku artean zituela eta urrutien zein iritsiko zen galdetzean, egurra esan zuen eta zergatia esatean, arrazoitzen ez zekien. Behin esperimentua egin ondoren, lastoa urrutien joan zen bolatxoa zela eta harri hurbilen gelditu zela konturatu zen. Zergatia galdetzean, harriaren bolatxoa oso potoloa zela esan zuen.

ONDORIOA:

Lehenik eta behin, nahiz eta gure proiektua 4-5 urtekoei zuzendua egon, jarduera hau 3 urteko haur bati egin genion besterik ez genuelako. Horregatik, haurrak jarduera hau burutzean arazoak izan zituen, esate baterako, bolatxoei putz egitean. Horregatik, gure laguntza beharrezkoa izan zen eta berarekin batera putz egin genuen.

Bestetik, esperimentu hasieran haurra nahiko galdua zegoen baina, jardueraren amaieran, emaitzak ikusi ondoren eta gure azalpenen laguntzaz, haurrak pisuaren kontzeptua ulertua zuen.

5-6

Behin hiru bolatxoak balantza jarrita, masa eta bolumen kontzeptuak ikusita, putz egiteko beste jarduera bat proposatuko dugu, non honetan hiru bolatxoak bolumen berdina izango duten. 

MASA LANTZEN (5.jarduera)

HELBURUA:

• Elementu desberdinen masa eta bolumena aztertzea.
• Masa eta bolumenak nola neurtzen diren ikastea.
• Elementuen arteko konparaketa egin.

AZALPENA:

Jarduerarekin hasteko, lastoa, egurra eta adreilua, balantza klasiko eta elektronikoan jarri behar dira bertan objektu bakoitzaren masa neurtzeko. Behin neurtuta, taula batean adieraziko dugu, bolumena berdina izanik, hiru materiek duten masa, masa txikiena duenetik, pisutsuenera.

Materiak aldagaiak independenteak dira, baina bolumen berdina izango da, dependenteak izango dira.

Haurrei pisatu baino lehen, euren hipotesiak zeintzuk diren jakiteko, hainbat galdera egingo dizkiegu.

• Forma berdina daukate?
• Ze material dira?
• Zeinek pisatuko du gehien?
• Zeinek gutxien?

Ondoren behaketa egiten dute, jarraian pisuan konprobatuz. 

Egurra eta lastoa

Egurra eta harria

Lastoa eta harria

Behin masa neurtuta, “Arkimides”-en printzipioaz oinarritu eta hauen bolumena neurtuko dugu.

Lehenengo pausoa, edalontzi bat urez betetzea izan da, mugara artea hain zuzen. Ondoren, objektu hori bertan sartu egin dugu, kasu honetan, adreiluzko bola. Uretan ondoratzean, ura kantitate bat erori egin da. Erori den ur hori, objektuaren bolumenaren baliokidea izango da.

AURRE EZAGUTZAK:
Materiak pisatzeko orduan, baliteke, haurrak nahiz eta guk pisua zenbakiz adierazi, ondo ez ulertzea. Horretarako, pisatu ondoren, pisutsuenetik, arinenera, kokatuko ditu. Bestalde, bolumena neurtzerako orduan, azalduko diegu, jauzi den ur kantitatea, bolumenaren berdina dela.

ONDORIOAK:
Nahiz eta haurrek masa eta bolumena zenbakiz neurtzearen prozedura ez ulertu, konparaketak eginez, kontzeptu hauek azaltzen saiatuko gara. Modu honetan, haurrek materia ezberdinen ezaugarria zeintzuk diren antzemateaz gain, hauen arteko konparaketak eta sailkapenak egiten hasiko dira.